بیماری ناشی از تماس با گربه
توکسوپلاسموز
یکی از سوالات متداولی که علاقمندان به حیوانات خانگی و به خصوص گربه می پرسند در مورد بیماری توکسوپلاسموز و یا ناباروری و سقط جنین ناشی از گربه است.
بیماری توکسوپلاسموز توسط انگل میکروسکوپی به نام توکسوپلاسما گوندی منتقل می شود. تنها میزبان شکل بالغ این انگل گربه است به گونه ای که این انگل داخل روده گربه تکثیر شده و می تواند تخم تولید کرده و تخم را از طریق مدفوع دفع نماید. تخم دفع شده این انگل پس از 2 تا 5 روز قرار گرفتن در خاک و محیط مناسب می تواند به شکل عفونت زا تبدیل شود و در این صورت قادر است تا ماه ها در خاک زنده بماند. در صورتی که تخم انگل توسط حیوانات خونگرم (پرندگان و پستانداران) خورده شود، انگل داخل بافتها تکثیر شده و بدون ایجاد علائم ظاهری کیست های بسیار کوچک میکروسکوپی را در بافتهای مختلف ایجاد می کند. این کیست ها توسط سیستم ایمنی افراد معمولی به شدت مهار شده و معمولا تا پایان عمر هرگز مجددا فعال نمی شوند. تنها در افرادی که به دلیل بیماری هایی مانند ایدز و یا شیمی درمانی شدید دچار ضعف سیستم ایمنی شده باشند ممکن است کیست های قدیمی مجددا فعال شوند که در این صورت با درمان آنتی بیوتیکی درمان می شوند.
توکسوپلاسموز در گربه
گربه ها از سه طریق به انگل توکسوپلاسما آلوده می شوند:
گربه ها تنها یک بار در طول عمر خود به این انگل آلوده می شوند و 3 روز بعد از خوردنن کیستهای داخل گوشت خام شروع به دفع تخم انگل از طریق مدفوع خود می کنند و این دفع انگل حداکثر تا 3 ماه ادامه می یابد و سپس تا پایان عمر گربه حتی اگر مجددا با انگل در تماس باشد هم به دلیل ایجاد ایمنی دیگر تخم انگل را دفع نخواهد کرد.
به این ترتیب مشاهده می کنید که گربه ها تنها در صورت آلودگی برای مدت 3 ماه می توانند منبع آلودگی باشند.
چگونه بدانیم گربه ما آلوده است:
با انجام یک تست سرمی توکسوپلاسما و آزمایش مدفوع می توان به سادگی متوجه شد که آیا گربه می تواند برای سلامتی ما مضر باشد یا نه.
در صورتی که گربه از نظر سرمی مثبت باشد (یعنی قبلا به انگل آلوده شده است) ولی در آزمایش مدفوع انگل دفع نکند به این مفهوم است که این گربه هرگز تا پایان عمر خود انگل دفع نخواهد کرد و بی خطر است.
در صورتی که گربه در تست سرمی مثبت بوده و در مدفوع تخم انگل مشاهده شود به این معنا است که گربه به تازگی آلوده شده و حداکثر تا 3 ماه انگل دفع خواهد کرد و پس از آن کاملا از این نظر بی خطر خواهد شد.
در صورتی که گربه از نظر سرمی منفی باشد (یعنی تا کنون به انگل توکسوپلاسما مبتلا نشده) که مسلما از نظر مدفوع نیز منفی خواهد بود. در این صورت این گربه در حال حاظر کاملا بی خطر است ولی در صورتی که از گوشت یا مرغ خام تغذیه کند و یا با خاک پارک و خاک آلوده تماس داشته باشد ممکن است آلوده شده و تا 3 ماه انگل دفع کند.
با توجه به موارد بالا متوجه می شوید که گربه ها در صورت آلودگی تنها در مدت زمان کوتاهی از عمر خود ناقل بیماری هستند.
از نظر علمی و عملی مشخص شده که احتمال آلودگی انسان از طریق تماس با موی گربه و یا نوازش کردن گربه در گربه ای که در حال دفع انگل است بسیار ناچیز است.
روش های انتقال توکسوپلاسما به انسان
انگل توکسوپلاسما از دو راه می تواند انسان را آلوده نماید:
1- خوردن یا تماس با گوشت آلوده به این مفهوم که حتی چاقوی آشپرخانه ای که گوشت با آن خرد شده و یا تخته خرد کردن گوشت و حتی قطرات آب گوشت خام که روی میز و لوازم آشپرخانه ریخته شده و نیز تماس دست دارای خراشیدگی و زخم با گوشت خام و نیز خوردن کباب یا استیک کم پخته شده نیز می توانند این انگل را به انسان منتقل کنند.
2- خوردن تخم های فعال شده انگل (تخم انگل دفع شده از مدفوع گربه های مبتلا که به مدت 2 تا 3 روز در محیط مرطوب و نسبتا گرم باقی مانده و فعال شده باشد)
انسان در واقع میزبان واسط انگل توکسوپلاسماست و در صورت ورود این انگل به بدن ما، در بدن کیست های بسیار ریز میکروسکوپی تشکیل می دهد که به سرعت توسط سیستم ایمنی افراد سالم مهار شده و اغلب تا پایان عمر فعال نمی شود. این اتفاق تنها یک بار در طول عمر هر فرد رخ می دهد و از آن پس فرد در برابر این انگل ایمن خواهد شد.
در افرادی که به دلایلی مانند ابتلا به ایدز و یا شیمی درمانی شدید سیستم ایمنی بسیار تضعیف شده است ممکن است در برخی مواقع این کیست ها مجددا فعال شوند که در این صورت با آنتی بیوتیک های مخصوص درمان می شود. این افراد همواره از طریق خوردن و تماس با گوشت قرمز و سفید نیز در معرض آلودگی مجدد هستند.
آنچه که اغلب در جامعه ایجاد نگرانی می کند ابتلای زنان باردار به این انگل است که در میان مردم به نازایی ناشی از گربه شهرت یافته است. در این خصوص چند نکته وجود دارد:
به همین دلیل در بسیاری از کشورهای پیشرفته تمامی زنان پیش از بارداری و یا پس از اطلاع از بارداری مورد آزمایش سرمی توکسوپلاسموز قرار می گیرند. افرادی که از نظر سرمی مثبت هستند (یعنی قبلا با انگل آلوده شده اند) در طول بارداری با خطری مواجه نیستند ولی افرادی که از نظر سرمی منفی هستند (یعنی تا کنون به انگل توکسوپلاسما آلوده نشده اند) تحت آموزش های لازم برای جلوگیری از ابتلا به توکسوپلاسما در طول بارداری قرار می گیرند.
با توجه به توضیحات بالا، احتمال آلودگی به انگل توکسوپلاسما از طریق مواد غذایی بسیار بیشتر از مدفوع گربه است و نیز تماس با گربه و یا مدفوع آن در دوران پیش از بارداری نیز مضر نبوده و حتی در دوران بارداری هم با توجه به مطالب گفته شده تقریبا بی خطر است.
به طور کلی به تمامی بانوان توصیه می شود که پیش از بارداری و یا در اوایل بارداری با آزمایش سرمی توکسوپلاسما از وضعیت سابقه ابتلای خود مطلع شوند تا بتوانند سلامتی فرزندشان را با رعایت اصول بهداشتی ذکر شده تضمین نمایند.همچنین در مورد افرادی که باردار نیستند و به دلیل ترس از توکسوپلاسموز از نگهداری گربه خود داری می کنند نیز با توجه به مطالب گفته شده نگهداری و تماس با گربه نمی تواند در ایشان ناباروری یا بیماری در رابطه با توکسوپلاسموز ایجاد کنند و نمی بایست از این نظر دچار تردید باشند. به ویژه در صورتی که گربه آنها خانگی بوده و از گوشت خام تغذیه نکند جای هیچ گونه نگرانی وجود نخواهد داشت.
گربه بیماری توکسوپلاسموز میآورد
سال هاست که گربه ها به عنوان ناقلان یک بیماری عفونی جدی به نام توکسوپلاسما یا توکسوپلاسموز شناخته شده اند.انگل این بیماری می تواند بیشتر حیوانات و پرندگان را آلوده کند، اما تکثیر سلولی آن تنها در گربه ها امکان پذیر است.
خوشبختانه این بیماری توسط افراد به یکدیگر منتقل نمی شود، ولی هر فردی می تواند به راحتی به آن مبتلا شود.
انتقال انگل توکسوپلاسموز
در طبیعت انواع زیادى از حیوانات اهلى که انسان از گوشت آنها استفاده مىکند، وجود دارد. این حیوانات با بلعیدن انگل آلوده مىشوند و انگل را در بافتهاى مختلف خود نگهدارى مىنمایند.
انسان با خوردن گوش خام یا نیم پز آنها به انگل توکسوپلاسموز مبتلا مىگردد.
گوسفند و خوک در انتقال این بیمارى نقش عمدهترى دارند.
گربه و انتقال انگل توکسوپلاسموز
گربه بهطور معمول فضولات خود را زیر خاک پنهان مىکند، ولى در اثر آب باران، حرکت کرمهاى خاکى و عوامل دیگر به سطح زمین آورده مىشود.
پرندگان با صید کرمها و دانهچینى، و جوندگان با خوردن دانههایى که در محیط آلوده به این انگل هستند، آلوده مىشوند.
از طرف دیگر علفخواران اهلی، به ویژه گوسفندانى که در اطراف شهرها و روستاها چرا مىکنند، با خوردن مواد آلوده به انگل توکسوپلاسموز، آلوده مىشوند و کیستهاى توکسوپلاسما را در ماهیچههاى خود نگه مىدارند.
راه های انتقال
تماس مستقیم با حیوان آلوده
انتقال خون
پیوند عضو آلوده
استفاده از شیر حیوان آلوده و تخممرغ خام
انتقال تصادفى در کارکنان آزمایشگاهها
وجود این انگل در کودکانی که از مادران مبتلا یا آلوده متولد می شوند، یا افرادی که سیستم ایمنی بدن آنها ضعیف است، خصوصا آن دسته از افرادی که حامل ویروس ایدز یا در حال شیمی درمانی هستند، می تواند جدی و خطرناک باشد
علائم
این انگل در اغلب افرادی که دارای سیستم ایمنی قوی باشند، علائم و نشانهای از خود بروز نمی دهد و گاهی ممکن است که فرد نداند ناقل است. اما در بعضی از افراد علائم خفیفی مثل: تب، سردرد، بیحالی و درد عضله به همراه تورم غدد لنفی ظاهر می شود که گاهی با سرماخوردگی اشتباه گرفته می شود.
در افرادی که دچار نقص ایمنی میشوند، مثل بیماران مبتلا به ایدز یا کسانی که به خاطر سرطان، شیمی درمانی میشوند، انگل موجود در بدن دوباره فعال میشود و ایجاد عفونت شدید میکند. این عفونت به صورت التهاب مغز یا انسفالیت با تشنج، کاهش سطح هوشیاری و سردرد شدید خود را نشان میدهد و بسیار شدید و خطرناک است.
عوارض
وجود این انگل در کودکانی که از مادران مبتلا یا آلوده متولد می شوند، یا افرادی که سیستم ایمنی بدن آنها ضعیف است، خصوصا آن دسته از افرادی که حامل ویروس ایدز یا در حال شیمی درمانی هستند، می تواند جدی و خطرناک باشد. به طوری که ممکن است موجب تخریب مغز، حملات صرعی، مشکلات ریوی و حتی مرگ شود.
جنین مادرانی نیز که از مرگ نجات می یابند ممکن است دچار عوارضی نظیر کوری، فلج مغزی و عقب افتادگی ذهنی شوند. البته شدت و خطر عفونت در جنین بستگی به آن دارد که در چه زمانی از دوران بارداری، مادر به این انگل آلوده شده باشددر انسان این انگل به صورت کیست هایی می تواند تقریبا هر عضوی را متاثر سازد، اما اغلب روی مغز و ماهیچه های قلب اثر می گذارد
توکسوپلاسموز در مادران باردار
اگر در فاصله 6 ماه قبل از بارداری، خانمی آلوده به انگل توکسوپلاسما شود و بیماری بهبود یابد، دیگر مستعد دریافت عفونت نیست و هیچ خطری نوزاد او را تهدید نمیکند.
آن چه باعث خطر میشود، عفونت مادر در دوران بارداری است که باعث سرایت انگل به نوزاد میشود.
عفونت مادر در چند ماه قبل از لقاح نیز احتمال سرایت به جنین را خواهد داشت
.
خطرات توکسوپلاسموز برای جنین
جنینهایی که مادرانشان در اوایل بارداری دچار عفونت میشوند، بیماری خیلی شدید مغزی و چشمی خواهند داشت و بسیاری از آنان قبل از تولد میمیرند.
جنینهایی که در ماههای آخر بارداری مادرشان آلوده شده باشند، عموما سالم به دنیا میآیند، ولی ممکن است دچار مشکلات ذهنی، تشنج و بیماریهای مغزی شوند.
توصیه به مادران باردار
اگر شما باردار هستید یا تصمیم به بارداری دارید، حتما تست توکسوپلاسموز را انجام دهید. چرا که در صورت ابتلا، درمان به موقع می تواند به طور چشمگیری از احتمال خطرات آن برای جنین جلوگیری کند.
در صورت آلودگی نوزاد، باید درمان شروع شود و نوزاد آلوده تحت درمان دارویی قرار گیرد.
گوشت خام یا گوشتی که کاملا پخته نشده است را مورد مصرف قرار ندهید. تمام گوشت های قرمز را خوب بپزید تا کاملا رنگ قرمز آن عوض شده و آب آن خارج شود
پیشگیری از توکسوپلاسموز
- به مدفوع گربه دست نزنید و اگر خاک گلدان را عوض کرده و باغبانی می کنید، این کار را با دستکش انجام دهید و پس از اتمام کار، حتما دست ها را با آب و صابون بشویید- اگر در منزل گربه دارید، گوشت خام به او ندهید و نگذارید که به هر مکان آلوده ای رفت و آمد کند- گوشت خام یا گوشتی که کاملا پخته نشده است را مورد مصرف قرار ندهید. اغلب پستانداران خصوصا گوسفند ممکن است آلوده به این انگل باشند. بنابراین تمام گوشت های قرمز را خوب بپزید تا کاملا رنگ قرمز آن عوض شده و آب آن خارج شود. هرگز گوشت نپخته را مزه نکنید- تمام میوه و سبزیجات خصوصا آن دسته که به صورت خام مصرف می شوند را کاملا ضدعفونی کرده و با آب بشوییداز مصرف شیر غیرپاستوریزه و فرآورده های آن خودداری کنید، چراکه ممکن است حاوی انگل باشند. قابل ذکر است این انگل برای افرادی نظیر دامداران، دامپزشکان و قصابان، یک خطر شغلی محسوب می شود.